Rannsóknarskrá
Hjaltastaða-
fjandinn
Rödd án sýnilegs mælanda, grjótkast og skemmdir á bæjarhúsum.
- Staður
- Hjaltastaðir í Múlasýslu
- Heimild
- Bréf Hans Wium sýslumanns
- Skráð af
- Jóni Árnasyni
- Athugasemdir
- Séra Magnús Grímsson
Erindið
Bréf barst mér frá Hjaltastöðum þess efnis að ókunnum manni hefði tekist að dvelja þar í tvo sólarhringa án þess að nokkur sæi hann.
Þetta væri í sjálfu sér ekki merkilegt. Margir menn hafa dvalið árum saman á embættislaunum án þess að nokkur yrði þeirra var.
Hitt þótti mér rannsóknarvert að maðurinn kastaði grjóti, braut rúður, svaraði spurningum úr Biblíunni og sagðist heita Lúsífer.
Við komum að Hjaltastöðum þremur dögum eftir að röddin þagnaði. Ekkert óvenjulegt gerðist meðan við vorum þar.
Fylgiskjal A
Vettvangsskoðun
Tvær rúður höfðu brotnað í stofu prestsins. Glerbrot lágu að mestu innan við gluggana. Á gólfinu fundum við þrjá steina, álíka stóra og hænuegg.
Hurð ein hafði verið rifin af hjörunum og hent inn á gólf. Naglarnir höfðu losnað úr viðnum, ekki brotnað.
„Þetta eru steinar.“
Fyrsta niðurstaða Magnúsar
Framburðir
Vitnisburðirnir
Hans Wium sýslumaður Röddin, hótanirnar og húsbóndinn
Hans sýslumaður hafði komið að Hjaltastöðum ásamt séra Grími. Að sögn hans heyrðist röddin um leið og þeir stigu á hlaðið. Hún virtist koma úr bæjardyrunum og ávarpaði hann með nafni.
„Svo er Hans á Eyðum kominn, bölvaður beinmarkinn.“
Röddin fylgdi þeim milli herbergja. Stundum heyrðist hún við hlið þeirra, stundum úr loftinu og stundum innan úr veggjum. Enginn sást hreyfa varirnar.
Um kvöldið hótaði hún að rífa viðstadda bein frá beini. Sýslumaðurinn gekk einn út í myrkrið og bauð henni að standa við orð sín. Ekkert gerðist.
„Ég hefi þar ei bifalning til af mínum húsbónda.“
Séra Grímur Bænir, sálmar og trúarleg þekking
Séra Grímur staðfesti frásögn sýslumannsins. Hann hafði rætt við röddina um trúarleg efni. Fyrirbærið svaraði greiðlega, sýndi hvorki ótta við bænir né upplestur úr Ritningunni og leiðrétti prestinn þegar honum varð á í sálmatexta.
Þegar röddin færðist milli herbergja heyrðist ekkert fótatak. Hún varð hvorki daufari við lokaðar dyr né skýrari þegar menn nálguðust hana.
Opia Konan sem röddin kallaði eiginkonu sína
Á bænum var öldruð kona að nafni Opia. Röddin kallaði hana konu sína, himneskan sálarlóm og ýmsum öðrum nöfnum sem hún vildi ekki láta færa til bókar.
Hún sagðist aldrei hafa séð þann sem talaði. Þegar ég spurði hvernig hún vissi að þetta væri ekki látinn maður svaraði hún:
„Þeir dauðu tala ekki svona við konu nema þeir hafi verið óþokkar lifandi.“
Fylgiskjal B
Tilraun Magnúsar
Magnús lét alla heimilismenn standa á hlaðinu meðan við gengum um bæinn. Hann rannsakaði göng, eldstæði, skápa, rúmstæði og hverja holu sem nægilega grannur maður gæti troðið höfði inn í.
Engan fundum við.
Þá lét hann mig fara inn í búr og hrópa þaðan sömu orð og sýslumaðurinn hafði heyrt.
„Hvernig hljómaði þetta?“
„Eins og bókavörður lokaður inni í búri.“
Hann lét mig síðan tala upp um strompinn, undir rúmi og með höfuðið inn í tóma mjöltunnu.
Tvær niðurstöður
Fullkomlega eðlileg skýring
Einn eða fleiri heimilismenn beittu röddinni úr felustað eða gegnum holrúm í bænum. Grjóti var kastað þegar athygli viðstaddra beindist annað. Hurðin var losuð fyrirfram.
Trúarleg þekking raddarinnar sýnir að baki henni var maður. Svefnleysi, ótti og eftirvænting skýrðu það sem eftir stóð.
Ekki er vitað hver gerandinn var, hvar hann faldi sig eða hvernig hann færði sig óséður milli herbergja.
Þau atriði breyta ekki eðli skýringarinnar. Aðeins vantar hluta hennar.
Sendiboði, ekki draugur
Ég tel ekki sannað að röddin hafi tilheyrt látnum manni, djöfli eða nokkru því sem hún nefndi sjálf.
Hún óskaði eftir mat en tók hann ekki. Hún hótaði mönnum en sagðist ekki mega vinna þeim mein án leyfis húsbónda síns. Hún þekkti nöfn viðstaddra, kunni bænir þeirra og fylgdi reglum sem enginn þeirra skildi.
Það er ekki framferði stjórnlauss draugs. Það er framferði sendiboða.
Hver sendi hann verður ekki ráðið af þeim ummerkjum sem eftir voru.